ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތަށް އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ބިލުގެ ގޮތުގައި 3 ޖަނަވަރީ 2026 ދުވަހު، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ހިތަދޫ މެދު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަޙްމަދު އަޒާން މަރްޒޫޤު ބިލެއް ހުށަހަޅުއްވާފައި އެބަ އޮތެވެ. އެބިލުގެ ބޭނުމަކީ ޖުވާކުޅުމާއި ޖުވާކުޅޭ ތަންތަން ހިންގުމަކީ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމެވެ. ޖުވާކުޅުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި މަނާކުރައްވާފައިވާ ކެމެކެވެ. އިޖްތިމާޢީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިކުރުވާ ކަމެކެވެ. މަނާކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައި ލިޔަންޖެހޭވެސް ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، މިކަމަށް ދާއިމީ ޙައްލެއް ގެންނަ ހަމައެކަނި މަގަކީ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުކަމަކަށް އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނެއެވެ. އެގޮތަށް ނުފެންނަ ސަބަބުތަކާއި، ޤާނޫނު ފާސްވުމާ ހަމައަށްވެސް، ޤާނޫނަކާ ނުލައި ކުރެވެން ހުރި ކަންކަމާއި، ޖުވާކުޅުން ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ހުއްޓުވަން އަޅަންޖެހޭކަމަށް ފެންނަ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ވާހަކަ ލިޔެލާނަމެވެ.

އަޅުގަނޑެއް ދުވަހަކުވެސް ޖުވައެއް ނުކުޅެމެވެ. ވީމާ، އެއީ ކިހިނެތް ކުޅޭ އެއްޗެއްކަމެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނޭނގެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް އެކަން މަނާކުރަން ބިލެއް ހުށަހަޅާނީ، އެކަން ދިވެހިރާއްޖޭގައި މީހުން ކުރާތީ އެކަން ހުއްޓުވުމުގެ ވިސްނުމެއް ސަރުކާރުގައި އޮތީތީއެވެ. މީގެ ކުރިން، ދިވެހިން ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދަތުރުކޮށް އުޅޭއިރު ޖުވާކުޅޭ ވާހަކަ އަޑުއިވެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ކޮޅުނބުގައި ހުންނަ ކެސިނޯތަކުން ދިވެހިން ފެންނަވާހަކަ މީހުން ކިޔާތީ އަޑުއަހަމެވެ. ނަމަވެސް، އެއީ ވަރަށް މަދު ބައެކެވެ. އޭރު، ޖުވާކުޅުމަށް ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްވެސް ބޮޑެވެ. ދަތުރެއް ހަދައިގެން ސިލޯނަށް ގޮސް، ހޮޓަލުން، ކެސިނޯއަށް ދަތުރުކޮށް، ފައިސާ މާރުކޮށް، ޗިޕްސް ގަނެ، އެކަންކުރާ ގޮތް ދަސްކޮށް، މިހުރިހާ ކަމެއް ކޮށްގެން މެނުވީ ޖުވައެއް ނުކުޅެވެއެވެ. ވީމާ، ކޮޅުނބަށް ދަތުރުކުރާ މީހަކުވެސް، ޖުވާކުޅުމަކީ އަދި އިތުރު ކަންތައްތަކެއް ފުރިހަމަކޮށްގެން މެނުވީ ކުރެވޭނެ ކަމަކަށް ނުވެއެވެ. އެކަމުގައި 'ފްރިކްޝަނެއް' އެބަ އޮތެވެ.  

ޖުވާކުޅުން ރާއްޖޭގައި އޮތް މިންވަރާބެހޭ ގޮތުން އާދައިގެ ގޫގަލް ސަރޗްއެއް ކޮށްލުމުން އެނގުނީ، ރާއްޖޭގެ ބޮޑެތި މީހުން (ޢުމުރުން 16 އަހާރާއި 64 އާދެމެދު) ގެ އާބާދީ ކަމުގައިވާ 390،000 މީހުންގެ ތެރެއިން 80،000 މީހުން (ގާތްގަނޑަކަށް 20% މީހުން) ޢާންމުގޮތެއްގައި ކޮންމެ ދުވަހަކު ކޮންވެސް ގޮތަކުން ޖުވާކުޅޭކަމެވެ.*

މި 80،000 މީހުންނަކީ ކޮޅުނބަށް ގޮސް ޖުވާ ކުޅޭ މީހުނެއް ނޫނެވެ. މިބަދަލު މިއައީ، ސްމާރޓް ފޯނުން، އޮންލައިންކޮށް ޖުވާކުޅެވޭގޮތް ވުމުންނެވެ. މިއީ، އޮންލައިން ސައިޓުތަކުގައި ޖުވާކުޅޭ މީހުންނެވެ. ސްމާރޓް ފޯނުގައި ޖުވާކުޅޭ ސައިޓުތައް ޑިވެލޮޕްކުރާ މީހުން ބޭނުންކުރަނީ މީހުންގެ ސަމާލުކަން ހޯދައި ދަމަހައްޓާނެ ޚާއްޞަ އުކުޅުތަކެކެވެ. އެޓެންޝަން އިންޖިނިއަރިންގެ އުކުޅުތަކެކެވެ. އެ އެޕުތައް ހުންނަނީ ދެވިހިފާގޮތަށް ޑިޒައިންކޮށްފައެވެ. ވަކި ވަރަކަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހު ނުކުޅެ ހުރެއްޖެނަމަ، އޮޓޮމެޓިކް ޕުޝް ނޮޓިފިކޭޝަނެއް ލިބިދާނެއެވެ. ޢާންމުކޮށް އެޕު މެދުވެރިކޮށް ޖުވާކުޅޭ ވަގުތުތައްވެސް އެ އެޕުން ދަސްކުރެއެވެ. އެއަށްފަހު، އެ ވަގުތު ނުކުޅޭނަމަ، ނޯޓިފިކޭޝަނެއް، ކޮންމެވެސް ވައްތަރެއްގެ ޑިސްކައުންޓަކާއެކު ލިބޭނެކަމަށް ބުނެ، އަލުން އޭގެ ތެރެއަށް ވައްދައެވެ. މިހުރިހާ ކަމަކީ، އެކަމަށް ޚާއްޞަ ސައިންޓިސްޓުން ލައްވާ ޑިޒައިންކުރުވާފައި ހުންނަ ފީޗަރތަކެކެވެ. މިހުރިހާ ފީޗަރތަކެއްގެ އަސަރު، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނަކުން ވަގުތުން ނައްތާލެވިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަކީ، އަޅުގަނޑަކަށް އެހާ ފަސޭހަކަމަކަށް ނުވެއެވެ. ޤާނޫނު ފާސްކުރާ ދުވަހު، 80000 މީހުން، އެމީހުންގެ ފޯނުގައި ހުރި އެޕުތައް ޑިލީޓުކޮށްލާނެކަމަށް ބެލުމަކީ އަޅުގަނޑަށް ހަމަޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުން މީހުންގެ ސުލޫކު ބައްޓަންކުރެވޭނީ، ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ މީހުންނަށް ކޮންމެވެސް ކަހަލަ ފިޔަވަޅެއް އެޅޭނެކަން މީހުންނަށް ޔަޤީންވާނަމައެވެ. ޖުވާކުޅޭ އެޕު ބޭނުންކުރުމަކީ މަނާކަމެއްކަން ކަނޑައެޅުމަކީ އެއްކަމެކެވެ. އެމައްސަލަ ތަޙްޤީޤުކޮށް، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހެއްގައި ކުށް ސާބިތުކުރެވޭ ވަރަށް ހެކި ހޯދުމަކީ އަދި މުޅިން އެހެން ކަމެކެވެ. މާ އުނދަގޫވެސް ކަމެކެވެ. މިހާރު ޤާނޫނު ޑްރާފްޓް އޮތް ގޮތުން، އެފަދަ ކުށެއް ތަޙްޤީޤުކޮށް، ޝަރީޢަތެއްގައި ކުށް ސާބިތުކުރެވޭވަރަށް ހެކި ހޯދިދާނެކަމަކަށް އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެކުށް އެގޮތުގައި އޮތުން ރަނގަޅުކަމަށް އަޅުގަނޑަށް ފެނެއެވެ. އެކަމުން ޖުވާކުޅުން ހުއްޓުވިދާނެކަމަށް ނުފެންނަނީއެވެ.

ޖުވާކުޅުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ކުރެވޭނެކަމެއްކަމަށް އަޅުގަނޑަށް ފެންނަނީ ފްރިކްޝަން ބޮޑުކުރުމެވެ. މިދެންނެވި 80000 މީހުން ޖުވާކުޅެނީ އޮންލައިން ސައިޓުތަކުގައެވެ. އޮންލައިން ސައިޓުތަކުގެ ތެރެއިން އިޖްތިމާޢީ ބޭނުންތަކަށްޓަކައި ސައިޓުތައް ބްލޮކްކުރުމަކީ ޤާނޫނަކާ ނުލައި މިހާރުވެސް ސަރުކާރަށް ކުރެވެން އޮތް ކަމެކެވެ. މިދެންނެވި އެންމެން އޮންލައިން ބެޓިންގ ސައިޓުތަކަށް ފައިސާ ދެނީ ބޭންކުތައް މެދުވެރިކޮށެވެ. ބޭންކުތަކުން އޮންލައިން ބެޓިން ސައިޓުތަކަށް ފައިސާ ނުފޮނުވޭގޮތަށް ހެދުމަކީ އެމްއެމްއޭ މެދުވެރިކޮށް މިހާރުވެސް ކުރެވެން އޮތް ކަމެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުއްދަނޫން ކަމަކަށް ފައިސާ ދެއްކުމަށް ރާއްޖޭގެ މާލީ ނިޒާމު ބޭނުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ދެން އޮތީ، މޯބައިލް ފޯނުން އެޕުތައް ބްލޮކް ކުރުމެވެ. މިއީ، ޤާނޫނީ ގޮތުން ކުރަން ފަސޭހަ، ނަމަވެސް ޢަމަލީ ގޮތުން ކުރަން އެންމެ އުނދަގޫ އެއްކަންތަކެވެ.

އަޅުގަނޑަށް ކުރެވިފައި އޮތް ތަޖުރިބާއެއް ހިއްސާކޮށްލާނަމެވެ. ފޯނުން ހިންގާ ސްކޭމްތައް އެންމެ ގިނައިން ހިނގަނީ މާފުށީ ޖަލު މެދުވެރިކޮށެވެ. މާފުށީ ޖަލަކީ ފޯނު ވެއްދުން އޭގެ ޒާތުގައި މަނާކަމެކެވެ. އެކަމެއް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް އޭރަކު ނުހުއްޓުވުމެވެ. ދެން އަޅުގަނޑުމެން ބެލީ ފޯނު ސިގްނަލް ޖޭމްކުރާ ޓަވަރެއް މާފުށީ ޖަލު ސަރަޙައްދުގައި ބަހައްޓައިގެން ފޯނުތައް ޖޭމްކުރާށެވެ. އެކަމަށް ބަޖެޓުގައި ޖަހައިގެން ފައިސާވެސް ލިބުނެވެ. ނަމަވެސް، ސަރުކާރަކަށް އެކަމެއްވެސް ނުއްވެވެ. އެކަން ނުވީ މައިގަނޑު ދެ ސަބަބެއް އޮވެގެންނެވެ. ފުރަތަމަ ސަބަބަކީ ޖަލުގައި ފޯނު ވެއްދުމާބެހޭ ގޮތުން އޮތް "ހަރުދަނާ" ކޮރަޕްޝަން ނިޒާމެވެ. ދެވަނައީ، ސަރވިސް ޕްރޮވައިޑަރުންނަށް ލިބެމުންދިޔަ އާދަޔާ ޚިލާފު މަންފާއާއި ވިޔަފާރި ފައިދާއެވެ. މިހާރުގެ ސަރުކާރުން މި ދެ ކަންތަކަށް ސަމާލުކަން ދީގެން މަސައްކަތްކޮށްފިނަމަ، ޖުވާކުޅުމަށް 'ފްރިކްޝަން' އުފައްދައިގެން، ޖުވާކުޅުން ހުއްޓުވާލުމަކީ މިހާރުވެސް މާ ދަތިކަމަކާ ނުލައި ކުރެވެން އޮތް ކަމެކެވެ.

ބައެއް ފަހަރު ސަރުކާރުތަކުން ދެކެނީ ޤާނޫނެއްގައި ވަކި ކަމަކީ މަނާކަމެއްކަމަށް ލިޔުމުން، މީހުން އެކަން ނުކުރާނެކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގައި މަސްތުވާތަކެތި މަނާކުރެވޭތޯ މިވޭތުކުރި 50 އަހަރެއްހައި ދުވަހުގެ ތާރީޚުން ޢިބުރަތެއް ލިބޭނަމަ، ޤާނޫނުން މަނާކުރިޔަސް މީހުންގެ ސުލޫކު ބަދަލުކުރެވޭނީ ޤާނޫނީ ޙައްލާއެކު، އިޖްތިމާޢީ، އިޤްޠިޞާދީ، ޞިއްޙީ ޙައްލުތަކެއް ގެނެސްގެންކަން އެނގެންވާނެއެވެ. ދުންފަތް މަނާކުރަން ކުރި މަސައްކަތުންވެސް އެކަން އެނގިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. ދުންފަތް ބޭނުންކުރާ މީހުން މަދެއް ނުވެއެވެ. އުފެދުނީ ދުންފަތުގެ ބްލެކް މާކެޓެކެވެ. ޑިމާންޑް ރިޑަކްޝަނަށް މަސައްކަތްނުކޮށް، ޤާނޫނަކުން މަނާކުރިޔަކަސް މީހުންގެ ސުލޫކަކަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. ޖުވާކުޅުމުގެ މައްސަލަ ޙައްލުކުރަން އޮތް މަގަކީ، ޤާނޫނުގައި އެއީ މަނާކަމެއްކަމަށް ލިޔުމުގެ އިތުރުން، އެކަން ކުރެވެން ހުރި މަގުތައް ބަންދުކޮށް، 'ފްރިކްޝަން' އިތުރުކުރުމެވެ. 

___

*މިއީ ހަމައެކަނި ޢާންމު އިންޓަރނެޓުގެ ވާހަކައެވެ. ޑާކްނެޓުގައި މިކަން އޮތް މިންވަރުގެ ވާހަކަ މިތަނުގައި ނުގެެނައީ، އެހިސާބަށް ނުގޮސްވެސް އަޅުގަނޑުގެ ނުކުތާ ސާފުކޮށްދެވޭތީއެވެ.